Economische ontwikkeling

Twee jaar geleden waren in Rusland maar weinig Nederlandse bedrijven die nieuwe activiteiten in Rusland wilden opstarten. Het was kort na de economische crisis van augustus 1998. De toekomst was onzeker en de Russische consument had weinig te besteden.

Inmiddels gaat het al weer een stuk beter. Met name dankzij de hoge grondstoffenprijzen zijn de Russische inkomsten uit export aanzienlijk gestegen. Men verwacht dat het Russische bruto nationaal product dit jaar met 6,5 tot 7% zal groeien. De industriële productie neemt toe. De Russische middenklasse, die door de crisis werd weggevaagd, komt weer terug. En de importen stijgen. Een president en een regering zijn aangetreden die van economische hervormingen een serieuze zaak lijken te maken.

Het economisch beleid van president Poetin is gericht op structurele economische hervormingen die grote crises in de toekomst zouden moeten voorkomen. De regering heeft een hervormingsprogramma goedgekeurd, dat de meeste van de door het westen zo gewenste hervormingsmaatregelen omvat. Verbetering van het investeringsklimaat, hervorming van het belastingstelsel, de introductie van een nieuwe douanewet, verandering (vooral verlaging) van invoertarieven, introductie van internationale accountingstandaards, toetreding tot de WTO: allemaal vaakgevraagde, belangrijke maatregelen die het zakendoen met Rusland zullen vergemakkelijken. Met de invoering van deze maatregelen is een begin gemaakt. Per 1 januari van 2001 verandert het belastingstelsel en ook de nieuwe invoerrechten zullen waarschijnlijk per die datum van kracht worden.

Toch is het nog niet allemaal koek en ei. Een IMF-missie, die in november vorige week in Moskou was om het Russische beleid te beoordelen en te bezien of een nieuwe lening kon worden verstrekt, was niet erg tevreden. Op twee belangrijke punten is nog onvoldoende voortgang te zien: de hervorming van de banksector en de hervorming van de grote monopolies gas, elektriciteit en spoorwegen.

Er zijn tekenen dat het voordeel van de roebeldevaluatie opdroogt. De inflatie neemt de laatste maanden toe en de snelheid van de economische groei neemt iets af.

Belangrijker nog is dat de groei die Rusland nu doormaakt grotendeels niet structureel is. De hoge grondstofprijzen, vooral de olieprijs, kunnen over enige tijd weer dalen, waardoor de harde valuta inkomsten van Rusland aanzienlijk zullen afnemen.

Maar goed, onder de streep is de prestatie van Rusland sinds de crisis goed en is er alle reden voor Nederlandse bedrijven om weer meer aandacht aan Rusland te besteden.

Activiteiten Nederlandse bedrijven in Rusland

Overigens zijn Nederlandse bedrijven ook na de crisis actief in Rusland gebleven. Dat blijkt wel uit het feit dat Nederland een van de belangrijkere partners van Rusland is. Op investeerdersratings wordt Nederland - na de VS, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Cyprus en eventueel Italie - steevast als vijfde of zesde investeerder genoemd. Ook als handelspartner zijn we niet onbelangrijk. Nederland neemt hier een zevende plaats in, na Duitsland, de VS, de Oekraine, Wit-Rusland, Italie en China.

Een deel van de Nederlandse bedrijven heeft de crisis zelfs in zijn voordeel weten aan te wenden door de producten die zij eerst naar Rusland exporteerden lokaal te gaan produceren. De lokaal geproduceerde producten zijn van dezelfde kwaliteit als de import, maar wel een stuk goedkoper. Daarmee hebben deze bedrijven hun marktaandeel in stand weten te houden of zelfs uitgebreid. Ook hebben zij zich ten opzichte van concurrenten die nog importeren een goede concurrentiepositie verworven. Deze lijn is vooral gevolgd door producenten van voedingsmiddelen en daaraan verwante artikelen, bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal.

Andere bedrijven hebben na de crisis even pas op de plaats gemaakt, hun kosten gereduceerd en hun strategie aangepast. Vaak werken zij nu, aan de hand van een behoedzamer scenario, aan de uitbreiding van hun activiteiten.

Het economisch herstel van Rusland maakt het makkelijker voor Nederlandse bedrijven om de Russische markt te bewerken. De NCM en de Nederlandse overheid zijn daarbij behulpzaam.

Al met al lijkt het dus geen slechte tijd om te beginnen met export naar Rusland of met andere activiteiten. Het doet ook goed te zien dat Nederlandse bedrijven weer meer belangstelling tonen voor exporteren naar en investeren in Rusland.

Zes Tips voor - Zaken doen in Rusland

Rusland is een land dat in West-Europa nog relatief onbekend is -en vaak ook onbemind.

1. Ken uw markt
   De Russische consument is niet dezelfde als de West-Europese. Smaken verschillen en dat geldt zeker wanneer je de Russische smaak met de smaak van bijvoorbeeld Nederlanders vergelijkt. Een investering in marktonderzoek is dus zeker geen weggegooid geld.
2. zoek een betrouwbare partner
   Een betrouwbare partner of vertegenwoordiger is onontbeerlijk om uw weg te vinden in Rusland. Met name om de nog steeds alom aanwezige Russische bureaucratie het hoofd te kunnen bieden heeft u een ervaren en kundig persoon nodig. Neem dus niet met minder genoegen en besteedt hieraan desnoods wat meer tijd dan u zich aanvankelijk had voorgenomen.
3. Win juridisch advies in
   Wanneer u een rep.office of vestiging wil openen is kundig juridisch advies noodzakelijk. De ambassade kan u aan adressen van adviseurs helpen.
4. Middellange of lange termijn
   houd rekening met een middellange of lange termijn inspanning Een 'snelle deal' is in Rusland niet makkelijk gemaakt. Het heeft alleen zin zaken met Rusland te doen als u bereid bent in te zetten op de middellange of lange termijn.
5. Werk vanuit een basis
   Idealiter begint u in Rusland met een of meerdere klanten die u al kent. Vanuit deze vaste klantenkring werkt u verder. Zo beperkt u de risico 5 van uw inspanning.
6. De regio's
   Rusland is, met zijn negen tijdzones, geen land dat u helemaal kunt bedienen. Dat is ook niet nodig. Richt u zich in eerste instantie op relatief rijke en makkelijk toegankelijke regio's. Een recente rating van het gezaghebbende Russische zakenblad 'Expert' plaatste de steden Moskou en St. Petersburg, de regio rondom Moskou en het Oeral-gebied bovenaan de lijst van gebieden waar veel investeringskansen zijn, met relatief lage investeringsrisico' 5. Als andere aantrekkelijke gebieden werden Samara, Nizhny Novgorod en het gebied van de 'Zwarte Aarde', het vruchtbare landbouwgebied tussen de Wolga en de Zwarte Zee, genoemd. Dit zijn ook de regio's met de meeste koopkracht. Het behoeft geen betoog dat het uiterste zuiden van Ruslai~d op dit moment geen geschikt handels- of investeringsgebied is.

Kansrijke sectoren

Welke sectoren van de Russische economie zijn voor Nederlandse bedrijven op dit moment het interessantst?

• Sector nummer 1: toelevering van de energie- en grondstoffenindustrie.
  De hoge olieprijs levert grote winsten in de energiesector op. Deze winsten worden grotendeels weer in deze sector geïnvesteerd. Ik wil hier - dat terzijde -nog wel melden dat de kapitaalvlucht naar het buitenland vanuit Rusland, vooral ook uit de oliesector, helaas nog steeds groot is en dat dus niet alle winsten terugvloeien. Maar goed, veel investeringen dus in de energiesector. Leveranciers van uiteenlopende producten, van baggerschepen en pijpleidingen tot software en kantoorartikelen, kunnen in deze sector goede zaken doen.
  Hetzelfde geldt, mutatis mutandis, voor de grondstoffenindustrie, bijvoorbeeld de metaal-, de houtverwerkings- en de papierindustrie.
• Sector nummer 2: De bouw- en constructiesector
  De Russische bouw- en constructiesector is 'booming', zowel de woningbouw als de bedrijfsbouw.
  Het wordt geschat dat in 2000 16% van alle investeringen in Rusland naar de woningbouwsector gaat. De kwaliteit van het woningbestand in Rusland is, of was, relatief laag. Bovendien zijn, of waren, gezinnen vaak zeer krap behuisd: het was in de Sovjet-Unie gebruik dat meerdere families een appartement deelden. Met deze gewoonte wordt nu gebroken door wie daar de mogelijkheden voor heeft. Gevolg is dat er relatief veel nieuwe woningen worden gebouwd, zowel appartementencomplexen als vrijstaande woningen -in het Russisch 'kottedzji'.
  Nu de industriele productie stijgt -de stijging van de output over het afgelopen jaar wordt geschat op maarliefst 9% - wordt er ook weer geinvesteerd in de constructie van bedrijfsgebouwen, zoals fabriekshallen en kantoren. Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de crisis van 1998 hebben ertoe geleid dat er in de afgelopen 10 jaar eigenlijk nauwelijks is geinvesteerd in de toch al niet zeer moderne kapitaalgoederenvoorraad. Men tracht nu de schade in te halen. Dat brengt mij ertoe hier ook kort aan te stippen dat ook de levering van andere productiemiddelen, zoals machines voor bijvoorbeeld de lichte industrie, op dit moment niet onaantrekkelijk is.
• Sector nummer 3: de agribusiness
  De Russische landbouwsector heeft het sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zwaar. Overheidssubsidies zijn grotendeels weggevallen, zonder dat hiervoor iets in de plaats is gekomen. Bovendien is er in de afgelopen 10 jaar nauwelijks geinvesteerd. De mogelijkheden om leningen te verkrijgen zijn zeer gering, mede omdat het nog steeds niet mogelijk is agrarisch land in eigendom te hebben, waardoor land niet als onderpand voor leningen kan dienen. Door het gebrek aan goede productiemiddelen is de productiviteit op boerenbedrijven laag. De kwaliteit van de output is vaak lager dan wij in Nederland gewend zijn. Toch zijn er voorbeelden van succesvolle Russische of buitenlandse initiatieven in de landbouwsector. Het Russische bedrijf Wimm-Bill-Dann, dat begin jaren negentig werd opgericht, is een van de grootste leveranciers van sappen en zuivelproducten op de Russische markt. Deze producten voldoen aan westerse kwaliteitsnormen. Nutricia, Unilever, Campina, Mars, Grolsch en Brinkers zijn voorbeelden van bedrijven die vanuit Nederland hebben geinvesteerd in de Russische agribusiness en nu lokaal produceren.
  Het kan dus wel'. Nederland, dat op landbouwgebied ook in Rusland een grote naam heeft, mag de zeer omvangrijke Russische landbouwsector daarom niet links laten liggen. Russische bedrijven hebben vooral behoefte aan moderne landbouwmachines en aan hoge kwaliteit zaai- en pootgoed. Via leveringscontracten kan de aanschaf van westerse machines en zaai- en pootgoed worden gefinancierd en kunnen relatief hele grote productiviteitswinsten worden gehaald. Nederlandse leveranciers en adviseurs in de landbouwsector doen er daarom goed aan na te gaan welke kansen de Russische markt hen te bieden heeft.

Noord-West Regio van de Russische Federatie

Economisch overzicht

Inleiding

De Noord-West Regio van de Russische Federatie bestaat uit 8 eenheden, t.w.: Leningrad Oblast, Pskov Oblast, Novgorod Oblast, Vologda Oblast, Archangelsk Oblast, Moermansk Oblast, Kaliningrad Oblast en de Republiek Karelie. In totaal bestaat de Russische Federatie uit 89 eenheden. St. Petersburg is een zelfstandige eenheid binnen de Russische Federatie evenals Moskou. Volgens een decreet van President Poetin van mei 2000 zijn de 89 eenheden over 7 grotere regio's verdeeld waar de President een Generaal-Gouverneur - met de titel van Gevolmachtigd Vertegenwoordiger van de President - heeft geplaatst. De Noord-West Regio is een van deze zeven grote regio's, met als Centrum St. Petersburg. Overigens houdt de Gevolmachtigd Vertegenwoordiger zich klaarblijkelijk meer bezig met binnenlandse politieke aangelegenheden (mcl. regionale wetgeving) dan met economische aangelegenheden in de desbetreffende regio's.

Dit Consulaat-Generaal heeft de Noord-West Regio van Rusland als ressort. Dat houdt in dat er regelmatig bezoeken worden gebracht aan de regio's, vrijwel altijd met een economisch oogmerk. Het Consulaat-Generaal ontvangt handelsaanvragen van Russische bedrijven die in deze regio's werkzaam zijn en verleent informatie c.q. assistentie aan Nederlandse bedrijven die activiteiten in deze regio's willen gaan ontplooien. In de database van het Consulaat-Generaal zijn ca. 60 Nederlandse bedrijven geregistreerd met een vestiging in St. Petersburg, die eveneens hun activiteiten naar de Noord-West Regio van de Russische Federatie uitbreiden. Hieronder volgt een kort overzicht van de economische activiteiten der negen genoemde eenheden alsmede een indicatie van mogelijke kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven.

St. Petersburg Stad

St. Petersburg is de grootste stad in de Noord-West Regio, en de tweede stad van de Russische Federatie na Moskou (en de vierde grootste stad in Europa). De bevolking van de stad telt 4.700.000 inwoners (per 1januari 2000). Met een oppervlakte van 1.400 km2 heeft de stad een goede toegang - via de Nevarivier en de Finse golf-tot de Baltische zee. De omzet van de havens van St. Petersburg bedroeg in 1999 28 miijoen ton.

Tot 1918 was St. Petersburg (toen Petrograd geheten) de hoofdstad van Rusland. Tot op heden speelt St. Petersburg (van 1918-1990 Leningrad geheten) een belangrijke rol in de economie van de Russische Federatie. Het feit dat huidige President van de Russische Federatie, Vladimir Poetin, afkomstig is uit St. Petersburg, en hij van 1992-1996 tijdens het bestuur van Burgemeester Sobchak een leidende rol speelde bij het buitenlands beleid van de stad (in zijn functie van Loco-burgemeester voor Externe Betrekkingen) kan gunstig voor de stad worden genoemd want daardoor is de President van alle problemen van deze stad op de hoogte. Een van de belangrijkste projecten waarop President persoonlijk toezicht houdt, is de voltooiing van de stormvloedkering rond St. Petersburg. Er wordt gestreefd naar voltooiing van dit project in 2003, de viering van het 300-jarig bestaan van de stad, Gezien de Nederlandse kennis op dat gebied zijn kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven hier zeker aanwezig.

Volgens de federale wetgeving worden de door de eenheden van de Russische Federatie te innen belastingen afgedragen aan de centrale kas in Moskou van waaruit deze per regio door de centrale regering worden teruggestort. St. j)etersburg is een der vijf regio's die als donor voor de andere regio's fungeren ondanks het decreet dat op 1juni1996 door President Jeltsin werd getekend, waarin bepaald wordt dat 50% van de federale belastingen in de kas van de stad blijven.

St. Petersburg heeft reeds drie jaar een evenwichtige begroting waarop o.a. altijd financiлle middelen voor garanties aan internationale instellingen voor (buitenlandse) investeringsprojecten wordt gereserveerd binnen de investeringswetten van de stad van juli1998. Zo is het mogelijk reductie van regionale belastingen (totaal 21% van de omzet) tot 100% te krijgen over de tijd waarin de gedane investeringen moeten worden terugverdiend waarbij als voorwaarde wordt gesteld dat het totaalbedrag der investeringen tussen US$ 5-10 miijoen ligt.

De sectoren waardoor St. Petersburg gekenmerkt wordt, zijn: high-tech productie (voorheen meestal van militaire aard), machineproductie, wetenschappelijke onderzoeken op velerlei gebied, levens­middelenproductie en - last but not least - de dienstverlenende sector mcl. toerisme en catering. De balans tussen de export en import van de stad is min of meer in evenwicht: zo bedroeg de export in 1999 ca. US$ 2 miijard en lag de import op US$ 2,3 miijard. De exportstructuur is als volgt verdeeld:

machines (mcl. scheepsbouw), ferro- en non-ferrometalen evenals en hout en houtproducten. De import van St. Petersburg is na de crisis van 1998 met de helft verminderd vergeleken met de drie voorgaande jaren. Het accent daarvan is ook verschoven van het importeren van eindproducten, w.o. levensmiddelen en chemische producten, naar de import van halffabrikaten en machines voor de productie hiervan. Landelijk gezien staat Nederland op de derde plaats v.w.b. de import van de stad, na Duitsland en Finland.

Na analyse van de handelsaanvragen van Russische bedrijven door de Economische Afdeling van dit Consulaat-Generaal kan worden vastgesteld dat de algemene belangstelling van Russische bedrijven overeenkomt met voornoemde import- en exportsectoren. Over de eerste 10 maanden van 2000 werden ca. 500 handelsaanvragen van Russische bedrijven ontvangen. Naast de eerdergenoemde sectoren verdienen de volgende sectoren speciale aandacht: bloementeelt en -handel, de import en het op gang brengen van lokale productie van bouwmaterialen evenals verpakkingsmachines in verschillende industriesectoren. Bovendien bestaat op de St. Petersburgse markt (maar ook in andere regio's ) behoefte aan know-how op uiteenlopend gebied evenals de behoefte aan opleidingen op het gebied van modern management. De activiteiten van het Nederlandse Programma Uitzending Managers (PUM) spelen een nuttige rol in het moderniseringsproces van de lokale markt en de manier van werken met (buitenlandse) handelspartners.

Leningrad Oblast

De Leningrad oblast (deze naam bleef ongewijzigd omdat de oblast is gesticht in 1918 als oblast rond de toenmalige stad Leningrad) heeft een oppervlakte van 84.500 km2 met een inwoneraantal van 1,68 miijoen. De voornaamste natuurlijke bronnen zijn: bossen (ca. 6.000 ha), verschillende steensoorten etc. Naast 1.800 andere meren bevindt zich binnen de Leningrad het grootste meer van Europa, het Ladoga Meer. Via kanalen is een goede waterverbinding met het achterland mogelijk. De oblast grenst aan Finland en Estland. Finland is dan ook de grootste handelspartner van de Leningrad Oblast. Ca. 30% van de bevolking werkt op grote industriebedrijven rond de stad St. Petersburg. Een vijfde van de bevolking is werkzaam in de landbouw.

De voornaamste exportproducten van de oblast zijn: verwerkte olieproducten, hout, papier e.d. De oblast importeert voedingsmiddelen en machines. De buitenlandse investeringen groeien gestaag. Nederland staat hierbij bovenaan de ranglijst, hetgeen te danken is aan een aantal grote Amerikaanse bedrijven die via Nederlandse banken werken. Duitsland, Zweden en Finland volgen in deze rij. De regionale investeringswet voorziet in een gelijke behandeling van Russische en buitenlandse bedrijven en biedt diverse belastingvoordelen van 30-70%. De Leningrad Oblast staat hoog op de federale rangorde v.w.b. investeringsklimaat. Dit is te danken aan belastingvoordelen, de geografische ligging, goed ontwikkelde transport- en communicatievoorzieningen, de transitfunctie, de aanwezige industrieлn en de grote afzetmarkt. Er zijn nog veel productielocaties beschikbaar. Een aantal grote buitenlandse bedrijven heeft zich gevestigd in de oblast (Caterpillar, Gillette, J. Deere, Philip Morris Izhora) ) of heeft plannen in die richting (Ford, voor de assemblage van de Ford Focus en de productie van onderdelen). Het bestuur staat positief tegenover buitenlandse investeringen en is goed toegankelijk voor buitenlanders.

Sinds de privatisering van o.a. landbouwbedrijven en het omschakelen van levensmiddelen import naar lokale productie zijn kleinschalige projecten op dat gebied goed uitvoerbaar. Het Programma Samen­werking Oost-Europa (PSO) van de Nederlandse overheid in samenwerking met de Leningrad oblast geeft prioriteit aan deze sector. In het jaar 2001 wordt de samenwerking op landbouwgebied voortgezet.

Novgorod Oblast

Novgorod heeft een uitstekende geografische ligging in de Noord-West Regio van de Russische Federatie, tussen Moskou en St. Petersburg. Voor degenen die zaken willen doen in beide grootste Russische steden, kunnen deze geografische ligging en de aanwezigheid van alle mogelijke transportmiddelen bij uitstek een reden zijn om dat aldaar te doen.

Novgorod is een van de oudste Russische steden (gesticht in 859 als Novgorod de Grote) en is de hoofdstad van de gelijknamige oblast, met een inwoneraantal van 240.000. De totale oppervlakte van deze oblast bedraagt 55.300 km2, met 739.000 inwoners.

De voornaamste industriesectoren zijn: productie van radio - elektronische apparatuur, chemische producten, houtbewerking en productie van papier en pulp. Na recent onderzoek van het tijdschrift Expert kwam Novgorod op de tweede plaats na Moskou qua omvang van buitenlandse investeringen en het gunstige investeringsklimaat. Deze hoge score wordt bevestigd door het grote aantal buitenlandse fabrieken dat de laatste drie jaar alhier in werking werd gesteld: Cadbury (chocolade),

Pfleiderer (isolatiematerialen), Dandy A/S (productie van Stimorol en Dirol kauwgum), Chudovo­RWS (productie van plywood) en een aantal kleinere bedrijven. Deze explosieve groei is te danken aan de goede regionale investeringswetgeving: alle alhier werkzame bedrijven profiteren van de "tax holidays" der regionale belastingen gedurende twee jaar nadat hun investeringen zijn terugverdiend. De exportomzet in 1998 was US$ 431 miijoen en de importomzet bedroeg US$ 100 miijoen.

Een van de belangrijke sectoren waaraan het lokale bestuur momenteel veel aandacht besteedt, is de (her)ontwikkel ing van de landbouw, vnl. van de veeteelt. Nu is de situatie in deze sector heel moeilijk mede omdat geen hypotheeksysteem ontwikkeld is waarbij boeren hun grond als borg voor leningen kunnen gebruiken, en tevens is er een gebrek aan moderne kennis op dat gebied. Wanneer de geografische ligging (tussen de twee grootste steden) en de lokale omstandigheden (een dynamisch en meewerkend bestuur) in acht worden genomen, zijn kansen voor Nederlandse bedrijven in deze sector niet ondenkbaar.

Momenteel vormt de handelsomzet van Nederland nog geen 2% van de totale handelsomzet van de Novgorod Oblast. Geлxporteerd werden hout en houtproducten, machines en machineonderdelen. De import bestond uit levensmiddelen en halffabrikaten.

Vanaf 2001 wordt de Novgorod Oblast als een van de PSO - gebieden in de Noord-West Regio van de Russische Federatie gezien, met als thema's: industrie, technologie, transport en landbouw. Hopelijk zal het PSO-programma een zekere impuls geven aan Nederlandse bedrijven om deze interessante regio voor economische activiteiten te ontdekken.

Pskov Oblast

De hoofdstad van de Pskov Oblast ligt op een afstand van 300 km ten zuiden van St. Petersburg. De oppervlakte van deze oblast bedraagt 55.300 km2, met een inwoneraantal van 840.000, waarvan ca. 200.000 in de hoofdstad Pskov. De oblast grenst aan Estland, Letland en Wit Rusland. Dit beпnvloedt de lokale economie vooral m.b.t. de uitputting van aanwezige bronnen: hout, vis en turf. Deze producten worden uitgevoerd en het lokale budget heeft van deze transacties weinig voordeel.

De Pskov Oblast komt op de laatste plaats van de oblasten van de Noord-West Regio van de Russische Federatie, met 60% bijdrage uit het federale budget. Desalniettemin ontwikkelt de MKB­sector (midden- en kleinbedrijf) zich in de oblast zich toch geleidelijk. De relaties die reeds 13 jaar tussen Pskov en Nijmegen bestaan, dragen bij aan de ontwikkeling van contacten met Nederland. Ook de actieve opstelling van het PUM- programma helpt het lokale midden- en kleinbedrijf bij het vinden van een plaats op de markt. Dit jaar nam de Kamer van Koophandel van Nijmegen deel aan de beurs Pskov-Expo waar in totaal 70 bedrijven in verschillende industriesectoren waren vertegenwoordigd.

Kaliningrad Oblast

De geografische ligging van de Kaliningrad Oblast is uniek omdat deze oblast de enige Russische exclave is, gescheiden van de rest van Rusland door twee onafhankelijke staten: Litouwen en Polen. De dichtstbijzijnde Russische stad, Pskov, ligt op een afstand van 600 km van Kaliningrad, terwijl de afstand tot de Poolse grens 35 km is en tot de Litouwse grens 70 km. De oppervlakte van de hele oblast bedraagt 15.000 km2 met een inwoneraantal van ca. 900.000.

Kaliningrad ligt aan de Baltische zee en is de enige ijsvrije haven van Rusland. Tot 1991 was de Kaliningrad Oblast volkomen afgesloten voor buitenlanders maar na de val van de Sovjet Unie werd de ontwikkeling van het militaire complex vrijwel stopgezet. De commercie~le ontwikkeling kwam vervolgens op de eerste plaats en eerst toen werd de unieke ligging - op het kruispunt van handels- en transportroutes - ontdekt. In 1996 kreeg de Kaliningrad Oblast de status van Speciale Economische Zone (SEZ) die veel belasting- en douanevrij stellingen aan ondernemers gaf.

De twee grootste industriesectoren (visvangst met 10% van de totale Russische productie en productie van bamstenen voorwerpen met 90% van de totale in de wereld) kregen een nieuwe ontwikkelings­impuls. Andere grondstoffen van betekenis zijn: aardolie (waarvan de reserves worden geschat op 275 mi ijoen ton), steenkool (50 miijoen.ton) en miijarden tonnen steenzout. Er zijn ook grote turfafzettingen en ondergrondse watervoorraden.

De grootste buitenlandse afnemer is Polen terwijl Duitsland de grootste leverancier is. Litouwen neemt de derde plaats in als handelspartner van Kaliningrad. Het belangrijkste economische voordeel dat Kaliningrad als SEZ te bieden heeft, is de vrije doorvoer van de alhier geproduceerde goederen naar andere delen van de Russische Federatie. Over de invoer van benodigde grondstoffen en andere materialen wordt een belastingvoordeel van 25% toegekend. Deze regelingen hebben als doel de importvervangende productie te bevorderen maar - gezien o.a. vrij hoge transportkosten - is dit vooralsnog niet gelukt. Er zijn 7 Nederlandse bedrijven actief in de regio op het gebied van dredging in de havens, de ontwikkeling daarvan en catering.

Aangezien de Russische economische wetgeving nog verre van perfect is, is het momenteel moeilijk om zaken te doen in de Kaliningrad oblast als SEZ. Op langere termijn - toekomstige toetreding van de Baltische Staten tot de EU meegerekend - kan de Kaliningrad Oblast echter een interessante partner voor Nederlandse bedrijven worden.

Archangelsk Oblast

De Archangelsk Oblast ligt in het noorden van de Noord-West Regio van de Russische Federatie en heeft een oppervlakte van 590.000 km2. De bevolking telt ruim 1,5 miijoen mensen.

De houtexport speelt de belangrijkste rol in de economie van de oblast. Er zijn meer dan 30 hout­zagerijen waarvan ca. de helft 90% van de houtexport voor zijn rekening neemt. In het kader van het Kyoto Protocol kan de oblast in de nabije toekomst een belangrijke rol gaan spelen in de biomassa­projecten die momenteel door de Verenigde Naties worden uitgewerkt. Daarnaast zijn diamantreserves ontdekt; er wordt naar gestreefd de productie van diamanten te international iseren. De energie-productie is schaars zowel in de regio als in de stad Archangelsk zelf. Dit houdt o.a. verband met de verouderde apparatuur van de ketelhuizen. De oplossing van dit probleem ziet men o.a. in het implementeren van de Nederlandse technologie inzake het gebruik van windkracht (windmolens). Er is reeds een feasibility study gemaakt en nu wil men de Nederlandse expertise daarbij betrekken. Ten noorden van de stad Archangelsk ligt Sewerodwinsk, voorheen een gesloten militaire stad. Deze stad is interessant vanwege twee zeer grote scheepwerven: Sewmach en Zwezdochka. Naast het vervaardigen van scheepsonderdelen worden er momenteel off-shore platforms voor werkzaamheden in de noordelijke gebieden gebouwd voor de behoeftes van "Gazprom". De Nederlandse expertise op dat gebied is zeer welkom.

Moermansk Oblast

De meest noordelijke oblast, Moermansk, ligt vrijwel geheel binnen de Poolcirkel. De oppervlakte van deze oblast bedraagt 145.000 km2 met een inwoneraantal van ca. 1 miijoen. De oblast heeft hele rijke natuurlijke bronnen, zoals ferro- en non-ferrometalen en vis; sinds kort worden ook olie- en gasterreinen in de Witte Zee ontwikkeld. Momenteel zijn quota verkregen om deze natuurlijke bronnen te gaan benutten. Men verwacht binnenkort een groei van de ontwikkeling' op dit gebied. Naast de genoemde sectoren nemen de scheepsbouw en -reparatie een niet onbelangrijke plaats in de regionale economie in.

In mei 2000 nam de Economische Afdeling van het Consulaat-Generaal deel aan de beurs "Kola Partneriaat-2000". De deelname aan deze beurs leverde veel informatie zowel over de indeling van de lokale industriesectoren als m.b.t. de belangstelling die het lokale bedrijfsleven voor Nederland heeft. Afgezien van de vele regionale contacten met de Scandinavische landen en de hoge aanwezigheids graad van deze landen, is de belangstelling voor Nederland en alles wat "Made in The Netherlands" is, ontegenzeggelijk groot.

Vologda Oblast

Deze oblast ligt in het noorden van de Noord-West Regio van de Russische Federatie en heeft een oppervlakte van 145.000 km2. De bevolking van de regio telt bijna 1,4 miijoen inwoners van wie 900.000 in de steden woonachtig zijn. De oblast is rijk aan bossen, chemische materialen en metaal. De industrie is daarom geconcentreerd op de benutting en verwerking van deze natuurlijke bronnen. Drie van de tien grootste Russische metaalverwerkende bedrijven staan in de Vologda Oblast alsmede een van de grootste chemische fabrieken van het land "Ammofos" met een capaciteit van ruim 1 miijoen ton kunstmest per jaar. Ga. 6 miijoen m3 van de bossen in deze oblast wordt per jaar gekapt en vervolgens min of meer verwerkt. In de afgelopen drie, vier jaar is het aantal meubelfabrieken in de oblast verdubbeld. Gezien het vrij koude klimaat is de landbouw op de open grond vrij moeilijk; de enige ontwikkelde Ianclbouw~ect~r is de veeteelt.

Republiek Karelie

Karelie is de enige eenheid van de Noord-West Regio met de naam Republiek maar afgezien daarvan is Kareliл een der 89 eenheden van de Russische Federatie. Voorheen gedeeltelijk Fins gebied (tot 1940), heeft de regio de voornaamste karakteristieken van de nabije buurman Finland: van een totaal-oppervlakte van 172.000 km² bestaat 85% uit bebost terrein, er zijn meer dan 60.000 meren en veel natuurlijke bronnen, zoals chroom, graniet en marmer. De handelsbetrekkingen tussen Karelie en Nederland zijn nog uiterst bescheiden. Slechts 5% van de export van Karelie gaat naar Nederland. De belangrijkste exportproducten zijn: hout, visproducten, cellulose en aluminium. Het investerings­klimaat is goed. Buitenlandse bedrijven, die productie-eenheden willen opzetten, kunnen op belastingvoordelen rekenen~gedurende de start, maar ook daarna voor de productie (21% en meer). De kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven liggen in de hout- en houtverwerkende industrie, zuivel (machines), landbouw, grondstoffen (o.m. diamanten) en de ontwikkeling van de toeristenindustrie. Tussen de twee universiteiten in Petrozavodsk en Nederlandse instellingen bestaan contacten.

In de hoofdstad Petrozavodsk wonen 280.000 mensen terwijl de Republiek 800.000 inwoners heeft. De stad zal in 2003 eveneens haar 300 ijarig bestaan vieren. In nauwe samenwerking met St. Petersburg is men begonnen met de voorbereidingen van een herdenkingsprogramma. Op cultureel gebied staan contacten tussen Karelie en Nederland die in de toekomst zullen worden geпntensiveerd en uitgebreid. Verder wordt de regio gekenmerkt door een prachtige natuur die veel mogelijkheden voor de ontwikkeling van sportief toerisme biedt. Karelie heeft de langste Russische grens (700 km) met de EU (Finland) en probeert zichzelf daarom op de EU-exportmarkt via Finland een plaats te bezorgen door de export van pulp en papier, hout, ferro- en non-ferro metalen.

Karelie heeft een groot aantal projecten (TACIS) met de EU. De Nederlandse Consul-Generaal te St. Petersburg bracht eind november 2000 een officieel bezoek aan de Republiek Karelie. Van de zijde van de Karelische autoriteiten werd grote belangstelling getoond voor uitbreiding van de sporadische contacten op velerlei gebied met Nederland.